سيد ظهير الدين مرعشى

مقدمه 10

تاريخ طبرستان و رويان و مازندران ( فارسى )

ابن الاثير دربارهء شرح تقسيم تيول ( اقطاع ) به دست آلب ارسلان در حوادث سال 458 هجرى مىنويسد كه : « و اقطع البلاد ، فاقطع ماذندران لامير اينانج بيغو » ( الكامل طبع قاهره مطبعة الاستقامة ج 8 ص 103 ) . يعنى : الب ارسلان شهرها را به تيول داد ، و ماذندران ( مازندران ) را به امير اينانج بيغو سپرد . بهاء الدين محمد بن حسن بن اسفنديار كاتب در تاريخ طبرستان ( به تصحيح مرحوم عباس اقبال آشتيانى ج 1 ص 56 ) مىنويسد كه : نام مازندران به جاى طبرستان از زمانهاى اخير متداول شده است چنان كه گويد : « و مازندران محدث است به حكم آنكه مازندران به حد مغرب است ، و به مازندران پادشاهى بود كه چون رستم زال آنجا شد ، او را بكشت . منسوب اين ولايت را « موز اندرون » گفته‌اند ، به سبب آن‌كه « موز » نام كوهى است از حد گيلان كشيده تا به لار و قصران كه موزكوه گويند و همچنين تا به جاجرم يعنى اين درون كوه موز است . » ياقوت حموى در معجم البلدان ( طبع اروپا ج 4 ص 392 ) ذيل كلمهء مازندران مىنويسد كه : « و ما اظن هذا الا اسما محدثا لها فانى لم أره مذكورا فى كتب الأوايل . » يعنى : گمان مىكنم كه اين نام جديدى باشد و من آن نام را در كتابهاى پيشينيان نيافته‌ام و نيز در ذيل كلمهء طبرستان ( معجم البلدان ج 3 ص 502 ) مىنويسد : « و طبرستان فى البلاد المعروفة بمازندران و لا ادرى متى سميت به مازندران ، فانه اسم لم نجده فى الكتب القديمة ، و انما يسمع من افواه اهل تلك البلاد و لا شك انهما واحد » . يعنى : و طبرستان معروف به مازندران است و نمىدانم از كى به مازندران ناميده شده است و آن نامى است كه ما آن را در كتابهاى قديم نيافتيم ، و همانا از زبان اهل آن بلاد شنيده شده است و بىشك مازندران و طبرستان يكى است .